 |
| [Nabulod ti ladawan a naaramat] |
TI Baro a Tawen ket maaramid wenno mapasamak no agrambak ti maysa a kultura iti maudi a paset ti maysa a tawen ken iti panangrugi ti sumaruno a tawen.
**[Ti kultura iturongna/itudona a kas aktibidad a tuladen ti tao. Ken maysa daytoy a "symbolic structures" a mangipaay iti naisangsangayan ken importante nga aktibidad.
Karaman iti kultura ti arte, pammati ken institusion ti populasion a maipasa iti tunggal henerasion nga aglabas. Maawagan pay ti kultura nga "isu ti dalan ti biag para iti intero a sosiodad."
Iti kultura karaman pay ditoy ti tignay, moda, lengguahe wenno pagsasao, relihion, ritual, ay-ayam ken ugali a pagtuladan/pagwadan a kas iti linteg ken ti kinadalus ti kababalin, ken sistema ti pammati a kas arte.]
RAMBAKAN ti amin-amin a kultura ti Baro a Tawen maibasar iti rukod ti tunggal kalendario ti tawen.
Ti pagilian nga iturayan ti Gregorian Calendar, marambakan ti Baro a Tawen iti Enero 1, a daytoy a petsa ti maipagarup ken maibilang a kadakkelan a pasken kadakuada.
Nagbalinen nga ugali wenno maulit-ulit nga aramiden, a mangrugi ti Roman Calendar Gardens iti umuna nga aldaw ti Marso. Nupay kasta, ti Enero ti gagangay a panagrambak ti konsul dagidi nagkauna a Romano kalpasan a nagtugaw ken nagturayda iti gobierno [ti Roma].
Ngem binaliwan ni Julius Caesar, nagturay iti 47 a tawen a.C., ti sistema ken binukelna ti bukodna a kalendario a naipasurot iti naganna, ti Julian Calendar.
Idi tiempo ni Marco Antonio, konsul iti 44 a.C., binaliwan ken pinadakkelna ti nadanonanna a klase ti kalendario. Kasta met ti inaramid ni Emperador Agustus Caesar idi 8 a.C., ken uray pay ni Papa Gregorio XIII idi tawen 1582-- nga isu ti maar-aramat a klase ti kalendario iti agdama. Mangrugi iti dayta a kalendario ti Enero 1. Adda ugali idi ti Gregorian Calendar a marambakan ti rugi ti tawen maipapan iti relihion kabayatan ti Middle Ages.
Iti panagwaras ti kultura iti akinlaud a pagilian ti nagduduma a paset iti lubong bayat ti 20th century, nagbalin a kaugalian ken uniberso ti petsa nga Enero 1, uray pay dagiti pagpagilian nga addaan iti bukod a panagrambak ti Baro a Tawen a kas iti Tsina.
Iti agdama, nagbalinen a naindaklan a pasken ti panagrambak ti Baro a Tawen iti sangalubongan. Dagiti dadakkel a siudad iti lubong, mangrugi ti selebrasion iti bisperas ti Baro a Tawen. Kalpasanna, maisaruno ti awan sardayna a panagpaputok kadagiti nagduduma a klasena ti palpalibbaang.
Iti biang ti Filipinas, adda dagiti aramid ken pammati iti Baro a Tawen
Malaksid ti panagpaputok/panagpalibbaang, nagbalinen a
kaugalian ti kaaduan a Filipino ti mamati iti Baro a Tawen
ket yegna met ti naimbag a gasat ken
narungrungbo/narangrang-ay a biag.
Ti kinaringgor dagiti paputok iti aglawlaw ti pamatian ti kaaduan a Filipino a makatulong daytoy a mangpapanaw kadagiti dakes nga espiritu tapno ad-adu a kinaimbag ken bendision ti sumangbay ken magsarap.
Sabali pay ti pamatian a no mangipan ti sensilio wenno papel de bangko iti bulsa ti aruaten wenno pagan-anay, sumangpet [kano] kenka ti suerte, narangrang-ay a biag, ken naimbag a gasat iti sumuno a tawen.
Sabali laeng ti panangilukat kadagiti tawa, ken silaw dagiti ridaw tapno sumrek ti amin a grasia iti uneg ti pagtaengan bayat ti panangpasangbay iti Baro a Tawen.
Mamati met dagiti dadduma nga iyusong ti polka dots a pagan-anay gapu ta daytoy ti simbolo ti sensilio, ken masapul nga addaan ti dakkel a bulsa a napno iti papel de bangko wenno sensilio ket kalangkingen daytoy iti bisperas ti Baro a Tawen para ti nalablabon a grasia ti sumangbay. Wenno, adda met dagiti dadduma a bayadanda amin nga utangda sakbay iti isasangbay ti Baro a Tawen tapno saanda a mapasaran ti ad-adu pay a rigat iti sumuno a tawen.
Ti panaguray ti isasangbay iti Baro a Tawen ket agdepende kadagiti pampamilia wenno tunggal pagpagilian. Iti idadanon ti oras nga alas dose iti tengnga ti rabii, mangrugi ti di agressat ken makatitileng a ringgor dagiti palpalibbaang, mapatit ti kampana ti simbaan, agpiesta dagiti kuwitis a maipatayab iti tangatang.
Sabali laeng ti panangkiling-kiling kadagiti daan a paglutoan wenno banyera, panangbusina kadagiti luglugan/tricyle, ken/wenno sirena dagiti ambulansia. Dagiti dadduma, agpatokarda kadagiti sound systems iti kasta unay ti pigsana.
Kadatayo a Filipino, paborito dagiti ubbingtayo ti aglagtolagto iti mamindose daras tapno dumakkelda iti sumuno a tawen. Ti panagpalibbaang, saan la a nayon ti pannakapadaeg ken panagrambak ti isasangbay iti Baro a Tawen ngem ketdi mangbugtak pay kadagiti dakes nga espiritu, samsamuyeng ken kinamulmulluong ti pampanunot.
Kalpasan ti panagpalibbaang, idasar ti tunggal pamilia ti taraon a pagyaman a maawagan iti "Media Noche," a pamatiantayo a Filipino nga idasartay' amin a taraon iti lamisaan tapno ti sumuno a tawen, ad-adu ken aglablabonan a taraon ti masagrap ken maawattayo. Sabali laeng ti dose a nagbubukel a prutas a maidasar a kas simbolo ti kinarang-ay para iti sumuno a dose a bulan. Ti misa iti tengnga ti rabii a pangrambak iti isasangbay ti ubing a tawen ken pagyaman iti Dios ti amin a bendisionna.*
BARO A TAWEN KEN KULTURA
Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Koleksion a Daniw, Sarita, Kanta ken Dadduma Pay
wwwtaraontibiag.blogspot.com
Ti kinaringgor dagiti paputok iti aglawlaw ti pamatian ti kaaduan a Filipino a makatulong daytoy a mangpapanaw kadagiti dakes nga espiritu tapno ad-adu a kinaimbag ken bendision ti sumangbay ken magsarap.
Sabali pay ti pamatian a no mangipan ti sensilio wenno papel de bangko iti bulsa ti aruaten wenno pagan-anay, sumangpet [kano] kenka ti suerte, narangrang-ay a biag, ken naimbag a gasat iti sumuno a tawen.
Sabali laeng ti panangilukat kadagiti tawa, ken silaw dagiti ridaw tapno sumrek ti amin a grasia iti uneg ti pagtaengan bayat ti panangpasangbay iti Baro a Tawen.
Mamati met dagiti dadduma nga iyusong ti polka dots a pagan-anay gapu ta daytoy ti simbolo ti sensilio, ken masapul nga addaan ti dakkel a bulsa a napno iti papel de bangko wenno sensilio ket kalangkingen daytoy iti bisperas ti Baro a Tawen para ti nalablabon a grasia ti sumangbay. Wenno, adda met dagiti dadduma a bayadanda amin nga utangda sakbay iti isasangbay ti Baro a Tawen tapno saanda a mapasaran ti ad-adu pay a rigat iti sumuno a tawen.
Ti panaguray ti isasangbay iti Baro a Tawen ket agdepende kadagiti pampamilia wenno tunggal pagpagilian. Iti idadanon ti oras nga alas dose iti tengnga ti rabii, mangrugi ti di agressat ken makatitileng a ringgor dagiti palpalibbaang, mapatit ti kampana ti simbaan, agpiesta dagiti kuwitis a maipatayab iti tangatang.
Sabali laeng ti panangkiling-kiling kadagiti daan a paglutoan wenno banyera, panangbusina kadagiti luglugan/tricyle, ken/wenno sirena dagiti ambulansia. Dagiti dadduma, agpatokarda kadagiti sound systems iti kasta unay ti pigsana.
Kadatayo a Filipino, paborito dagiti ubbingtayo ti aglagtolagto iti mamindose daras tapno dumakkelda iti sumuno a tawen. Ti panagpalibbaang, saan la a nayon ti pannakapadaeg ken panagrambak ti isasangbay iti Baro a Tawen ngem ketdi mangbugtak pay kadagiti dakes nga espiritu, samsamuyeng ken kinamulmulluong ti pampanunot.
Kalpasan ti panagpalibbaang, idasar ti tunggal pamilia ti taraon a pagyaman a maawagan iti "Media Noche," a pamatiantayo a Filipino nga idasartay' amin a taraon iti lamisaan tapno ti sumuno a tawen, ad-adu ken aglablabonan a taraon ti masagrap ken maawattayo. Sabali laeng ti dose a nagbubukel a prutas a maidasar a kas simbolo ti kinarang-ay para iti sumuno a dose a bulan. Ti misa iti tengnga ti rabii a pangrambak iti isasangbay ti ubing a tawen ken pagyaman iti Dios ti amin a bendisionna.*
BARO A TAWEN KEN KULTURA
Rudy Ram. Rumbaoa
Dagiti Koleksion a Daniw, Sarita, Kanta ken Dadduma Pay
wwwtaraontibiag.blogspot.com
No comments:
Post a Comment